Interventies
Risico voor de Staat op 31-12-2016
geld garanties
Interventies Risico voor de Staat op 31-12-2016
geld garanties
Overname Fortis / ABN AMRO 67.6815 34.7653 32.5463 31.7053 31.7053 31.7053 31.5053 25.8772 22.5442 0 0 32.6113 9501 9501 9501 9501 00 00 0 0
Nationalisatie SNS REAAL 0 0 0 0 0 3.8001 3.8001 2.7001 2.2001 0 0 0 0 0 0 4.1661 3.6001 2.6231 00 0
Kapitaal- verstrekkings- faciliteit 13.7501 7.5651 7.0651 3.5651 2.8151 2.0651 5651 5651 5651 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Garantiefaciliteit bancaire leningen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2.7401 47.1014 38.9973 32.6103 16.9002 9.8621 00 00 0 0
Verruiming deposito- garantiestelsel 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Voorfinanciering uitkering depositogarantie stelsel IJsland 1.2361 1.4351 1.4351 9921 7011 6241 11 00 00 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Back-upfaciliteit ING 0 15.8572 13.0841 10.2641 7.6551 2.7221 00 00 00 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Totaal risico voor de Staat op 31-12-2016
 
82.667 59.622 54.130 46.526 42.876 40.916 35.871 29.142 25.309 2.740 79.712 39.947 33.560 17.850 14.978 3.600 2.623 0
miljoen €

Back-upfaciliteit ING

Over deze interventie

Via de back-upfaciliteit heeft de Staat begin 2009 voor 80 procent het risico van een deel van de Amerikaanse hypothekenportefeuilles van ING overgenomen. Deze maatregel is genomen om te voorkomen dat ING in de problemen kwam door de kredietcrisis, die in 2008 in de Verenigde Staten is ontstaan. Mede afhankelijk van de ontwikkelingen op de Amerikaanse huizenmarkt leidt de back-upfaciliteit tot winst of verlies voor de Staat. Het uiteindelijke resultaat is vooralsnog onzeker.

Doel

Het doel van de back-upfaciliteit is de kapitaalpositie van ING te versterken. Doordat de Staat een aanzienlijk deel van het risico van de Amerikaanse hypothekenportefeuille heeft overgenomen hoeft ING deze post op de balans niet af te waarderen. De interventie past volgens de minister van Financiën in het streven om het vertrouwen in het financiële systeem te herstellen en de economie te stimuleren.

Probleem

ING had, net als andere internationaal opererende banken, een gesecuritiseerde hypothekenportefeuille opgebouwd. De handel daarin was problematisch geworden tegen de achtergrond van de kredietcrisis. Door het stilvallen van de handel daalde marktwaarde van deze portefeuille. Volgens de internationale boekhoudstandaarden (International Financial Reporting Standards) moet deze waardevermindering op de balans van ING uitgedrukt worden in een herwaarderingsreserve. Dit tast het eigen vermogen aan.

Oplossing

Om het beslag op het vermogen van deze hypothekenportefeuilles voor ING te beperken, is een constructie met een aantal kasstromen bedacht, de back-upfaciliteit. Hiermee draagt ING de verlies- en winstkansen van een groot deel (80 procent) van de portefeuille over aan de Staat. De belangrijkste onderdelen zijn:

  1. De Staat ontvangt 80 procent van de Amerikaanse hypotheekaflossingen en rente die ING ontvangt. De omvang van deze ontvangsten is nog afhankelijk van de ontwikkelingen op de Amerikaanse huizenmarkt.
  2. De Staat betaalt ING 72 procent van de hypotheekschuld, die gefinancierd is met een lening van ING aan de Staat. De Staat en hierover een vaste en variabele rente. De waarde die de Staat garandeert is tot stand gekomen door een afwaardering van de openstaande hypotheekschuld met 10 procent. Van deze afgewaardeerde hypotheekschuld betaalt de Staat 80 procent aan ING gedurende de looptijd van de overeenkomst (80 procent van 90 procent = 72 procent).
     

Onder het tabblad Voorwaarden gaan we nader in op de kasstromen van de back-upfaciliteit. 

Beëindiging back-upfaciliteit

De back-upfaciliteit had een looptijd tot 2048. De Staat en ING konden de back-upfaciliteit onder voorwaarden eerder beëindigen. In zijn begroting 2013 meldde de minister van Financiën dat hij verschillende mogelijkheden rond een exitstrategie voor de back-upfaciliteit onderzocht.1

Dit onderzoek in 2013 van het ministerie wees uit dat de faciliteit wordt beëindigd  door de hypothekenportefeuilles (de zogenoemde Alt A- of rommelhypotheken) te verkopen. De opbrengsten gebruikt ING om de lening aan de Staat af te lossen.

De verkoopstrategie, de randvoorwaarden, doelstellingen en restricties heeft de Staat in 2013 voor zichzelf vastgelegd in het zogeheten Disposition Strategie Memorandum for the IABF Portfolio. Hierin staan de minimale voorwaarden waaronder de Staat kan uitstappen uit de faciliteit: 
  • De lening van ING aan de Staat moet qua opbrengst minimaal worden gehaald, zodat deze lening volledig kan worden afbetaald.
  • Het negatief effect op het EMU-saldo moet zo beperkt mogelijk zijn.
  • Er zijn goede afspraken over de inrichting van een competitieve verkoop;
  • de Staat mag altijd het verkoopproces staken.

Extra betalingen

Eind 2009 heeft de Europese Commissie de back-up faciliteit goedgekeurd (zie tabblad Voorwaarden). Onderdeel daarvan waren extra betalingen (fees) tussen ING en de Staat. Deze betalingen waren vereist om goedkeuring van de Europese Commissie te krijgen op alle elementen van het herstructureringsplan van ING. Deze zouden plaatsvinden tot en met 2039. 
De minister heeft de Tweede Kamer hierover geïnformeerd met zijn brief van 3 november 2009.2 In de bijlage van zijn brief was een overzicht van de verwachte extra betalingen per jaar opgenomen. Voor de periode 2009 tot en met 2013 was dit in totaal 970 miljoen dollar. De lening van ING aan de Staat kon hierdoor  veel sneller worden afgelost. Mede daardoor werd het mogelijk om de back-up faciliteit vroegtijdig te beëindigen. Bovendien kon ING zo voldoen aan één van de door de Staat gestelde minimale voorwaarden: de lening van ING aan de Staat moet volledig kunnen worden afbetaald.

Veiling hypotheekportefeuille begin 2014

In 2013 kreeg het Agentschap van het Ministerie van Financiën signalen uit de markt dat er belangstelling is voor de Alt A-hypothekenportefeuille. Daarbij werd het steeds duidelijker dat een verkoop van de hypothekenportefeuille voldoende zou opleveren om de lening aan de Staat van ING in zijn geheel af te lossen. De waarderingen lieten bovendien een duidelijke trend omhoog zien. 
Op 1 november 2013 informeerde de minister van Financiën de Tweede Kamer schriftelijk3  over het voornemen de back-upfaciliteit te beëindigen door verkoop van de hypothekenportefeuille en aflossing van de lening van ING. Op 4 december 2013 kondigde de Staat in een persbericht aan te starten met een gedeeltelijke veiling van de hypotheekportefeuille. Op 6 februari 2014 deelde de minister de Tweede Kamer schriftelijk mee4 dat de hypothekenportefeuille (in drie veilingen) volledig was verkocht en de lening afgelost. 
Het uiteindelijke netto positief resultaat voor de Staat is 1,455 miljard euro (zie tabel). Dit is inclusief 0,395 miljard euro die is ontvangen van ING ter compensatie van alsnog te ontvangen garantiefees en een exit fee (claw-back fee), zoals deze in 2009 met de Staat en de Europese Commissie waren overeengekomen. Alle betalingen zijn gestopt na de beëindiging van de back-up faciliteit.
 
 
Overzicht: Eindafrekening Back-upfaciliteit ING
  Verkoopresultaat
in miljarden dollars
Opbrengst veilingen 8,86
Ontvangst afwikkeling toekomstige fees  
     claw-b​ack fee $ 0,13 miljard  
     additionele fee Europese Commissie $ 0,27 miljard  
     garantiefee de Staat $ 0,13 miljard + 0,53
     terugbetaling vooruitbetaalde garantiefee 2014 - 0,03
Totale opbrengst 9,36
Aflossing restant lening van ING aan de Staat - 7,44
Positief resultaat voor de Staat 1,91
Totaal netto positief resultaat in miljarden euro’s
1,455

De rente op de meerjarenverplichting van de Staat aan ING
(= de lening van ING aan de Staat) is via de funding fee aan
ING betaald.

-
  • Bron: Ministerie van Financiën.
  • Bedragen x 1 miljard US dollar.
  • De stand van zaken wordt weergegeven per 31 december 2013.

 

  1. Tweede Kamer, vergaderjaar 2012-2013, 33 400 IX, nr. 2
  2. Tweede Kamer, vergaderjaar 2009-2010, 31 371, nr. 273
  3. Tweede Kamer, vergaderjaar 2013-2014, 31 371, nr. 377
  4. Brief minister aan Tweede Kamer, nr. AGT/2014/319M, 6 februari 2014