Interventies
Risico voor de Staat op 31-12-2015
geld garanties
Interventies Risico voor de Staat op 31-12-2015
geld garanties
Overname Fortis / ABN AMRO 67.6815 34.7653 32.5463 31.7053 31.7053 31.7053 31.5053 25.8772 0 0 0 32.6113 9501 9501 9501 9501 00 00 0 0
Nationalisatie SNS REAAL 0 0 0 0 0 3.8001 3.8001 2.7001 0 0 0 0 0 0 0 4.1661 3.6001 2.6231 0 0
Kapitaal- verstrekkings- faciliteit 13.7501 7.5651 7.0651 3.5651 2.8151 2.0651 5651 5651 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Garantiefaciliteit bancaire leningen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2.7401 47.1014 38.9983 33.1753 16.9002 9.8621 00 00 0 0
Verruiming deposito- garantiestelsel 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Voorfinanciering uitkering depositogarantie stelsel IJsland 1.2361 1.4351 1.4351 9921 7011 6241 11 00 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Back-upfaciliteit ING 0 15.8572 13.0841 10.2641 7.6551 2.7221 00 00 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Totaal risico voor de Staat op 31-12-2015
 
82.667 59.622 54.130 46.526 42.876 40.916 35.871 29.142 2.740 79.712 39.948 34.125 17.850 14.978 3.600 2.623
miljoen €

Nationalisatie SNS REAAL

Financieel belang

De Staat heeft SNS REAAL op 1 februari 2013 onteigend op basis van de Interventiewet. Vooralsnog heeft de Staat een bedrag van 0 euro betaald voor de onteigening. Wel heeft de Staat een aantal aanvullende financiële interventies gedaan. In maart en april 2013 heeft de Staat voor 2,2 miljard euro kapitaal en maximaal 1,1 miljard euro aan leningen verstrekt aan SNS REAAL. Daarnaast zijn een aantal achtergestelde obligatieleningen omgezet naar aandelenkapitaal. In december 2013 heeft de Staat een kapitaalinjectie van 0,5 miljard euro en een garantie van maximaal 4,2 miljard euro verstrekt aan vastgoedbeheerorganisatie Propertize. 

Hieronder lichten wij de verschillende financiële interventies toe.

Deelnemingen in aandelenkapitaal SNS REAAL

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de prijs die de Staat betaalde voor de overname van SNS REAAL en de kapitaalinjecties die daarop volgden.

Tabel: Financiële omvang van de interventies bij SNS REAAL
  2008-2011 2012 2013 2014 2015
Deelneming in SNS REAAL 0 0 3.048 3.048 3.048
Kapitaalverstrekkingsfaciliteit 565 565 0 0 0
  • Bron: Ministerie van Financiën.
  • Bedragen x 1 miljoen euro.
  • De stand van zaken wordt weergegeven per 31-12 van vermelde jaren.

Het totaal aan aandelenkapitaal dat de Staat heeft ingebracht bij de interventie rond SNS REAAL is eind mei 2013 2,2 miljard euro. Daarnaast zijn de aan de Staat in 2008 uitgegeven Core Tier 1-securities ter waarde van 565 miljoen euro en 283 miljoen euro verschuldigde boeterente  bij de nationalisatie op 1 februari 2013 omgezet in aandelenkapitaal (848 miljoen euro).

Onteigening aandelen en achtergestelde schulden SNS REAAL en SNS Bank

Op basis van de Interventiewet heeft de minister van Financiën op 1 februari 2013 de aandelen en achtergestelde schulden van SNS REAAL en SNS Bank onteigend. De minister heeft de houders van onteigende aandelen en achtergestelde schulden een aanbod tot schadeloosstelling van 0 euro gedaan. De minister heeft de Ondernemingskamer gevraagd de schadeloosstelling overeenkomstig zijn aanbod vast te stellen. Zie hiervoor verder onder Risico’s.

Onteigeningsbesluit onherroepelijk

Op 25 februari 2013 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State uitspraak gedaan op de tegen het onteigeningsbesluit ingestelde beroepen. De Afdeling heeft de beroepen grotendeels ongegrond verklaard en het onteigeningsbesluit in stand gelaten, met dien verstande dat zij het onteigeningsbesluit heeft vernietigd voor zover dit strekt tot onteigening van de verplichtingen en aansprakelijkheden van SNS REAAL of SNS Bank, als vermeld in artikel 1, tweede lid, onderdeel b, van dat besluit ("toekomstige claims"). Kort gezegd, betekent dit dat de minister van Financiën de aandelen en de achtergestelde schulden (waaronder de achtergestelde obligaties en de achtergestelde onderhandse leningen) en aandelen mocht onteigenen maar de eventuele claims die onteigende partijen in de toekomst zouden kunnen instellen (zoals claims uit hoofde van wanbestuur) niet. Door de uitspraak van de Afdeling is de onteigening onherroepelijk geworden. Dit betekent, dat de minister van Financiën rechtmatig heeft onteigend.

Kapitaalverstrekkingsfaciliteit: omzetten onteigende achtergestelde obligaties en Core Tier 1-securities van de Staat in aandelenkapitaal

De Staat heeft SNS REAAL in 2008 gesteund via het aantrekken van Core Tier 1-securities op basis van de kapitaalverstrekkingsfaciliteit. De securities golden als kernkapitaal. Bij de onteigening zijn de genoemde effecten niet onteigend, omdat deze al in bezit waren van de Staat. Op het moment van de onteigening bedroeg de nominale waarde van deze obligaties 565 miljoen euro plus 283 miljoen euro aan boeterente. Bij de nationalisatie is besloten om de securities van de Staat om te zetten in aandelenkapitaal. Hiermee vervalt de vordering van de Staat op SNS REAAL.

Behalve de Core Tier 1-securities van de Staat, zijn ook de onteigende achtergestelde obligaties (waaronder de Core Tier 1-securities van Stichting Beheer SNS REAAL) omgezet in aandelenkapitaal. De Staat heeft in mei 2013 de securities en obligaties met terugwerkende kracht naar 1 februari 2013 omgezet, aldus het ministerie van Financiën.

Kapitaalinjectie SNS REAAL en SNS Bank

SNS REAAL heeft op 5 april 2013 een kapitaalinjectie van 2,2 miljard euro ontvangen. Van dit bedrag is 0,3 miljard euro bestemd voor een herkapitalisatie van SNS REAAL. Hiervan is 250 miljoen euro aan de verzekeraar REAAL ter beschikking gesteld. Voor de herkapitalisatie van SNS Bank is 1,9 miljard euro bestemd. De Staat heeft met SNS REAAL afgesproken dat SNS REAAL het bedrag van 1,9 miljard euro doorgeleidt naar SNS bank.

Leningen SNS REAAL

Tabel: Financiële omvang van de interventies bij SNS REAAL
  2008-2012 2013 2014 2015
Leningen (overbruggingskrediet) 0 1.100 1.100 0
  • Bron: Ministerie van Financiën.
  • Bedragen x 1 miljoen euro.
  • De stand van zaken wordt weergegeven per 31-12 van vermelde jaren.

Overbruggingskrediet SNS REAAL

Op 3 maart 2013 zijn de Staat en SNS REAAL een overbruggingskrediet aan SNS REAAL overeengekomen. De maximale hoogte van het krediet bedraagt 1,1 miljard euro. Het krediet wordt via leningen met looptijden van 6, 9 of 12 maanden verstrekt. De Staat verstrekt het krediet, zolang SNS REAAL zelf geen krediet kan aantrekken. De Staat bepaalt wanneer SNS REAAL hiertoe weer in staat wordt geacht. De leningen kunnen vooralsnog worden verlengd. SNS REAAL betaalt een rentevergoeding voor de ontvangen kredieten.
De Staat verstrekt de leningen op advies van De Nederlandsche Bank (DNB). DNB geeft aan dat er anders een probleem met de liquiditeitspositie van SNS REAAL zou kunnen ontstaan.

Bij de aankoop op 30 september 2015 van SNS Bank door de Staat voor 2,7 miljard euro van SNS REAAL is het eerder aan SNS REAAL verstrekte overbruggingskrediet van 1,1 miljard euro hiermee verrekend.

Onteigening onderhands verstrekte achtergestelde schulden

Een deel van de onteigende achtergestelde schulden bestond uit achtergestelde onderhandse leningen:  tegenover de vordering die de houders van onderhandse leningen uit hoofde van die leningen op SNS REAAL of SNS Bank hebben, staan aan de zijde van SNS REAAL en SNS Bank betalingsverplichtingen. Deze betalingsverplichtingen kwalificeren we als passieve vermogensbestanddelen van SNS REAAL en SNS Bank.

De wijze van onteigening van de onderhandse leningen verschilde van de wijze waarop de overige achtergestelde schulden en aandelen zijn onteigend. De reden hiervoor is dat de onderhandse leningen niet als effecten kwalificeren in de zin van de Wet op het financieel toezicht , omdat zij niet, zoals bijv. obligaties, verhandelbaar zijn. Om die reden was het niet mogelijk de achtergestelde onderhandse leningen te onteigenen aan de kant van de leninggevers.  

In het onteigeningsbesluit zijn alle met de achtergestelde onderhandse leningen corresponderende passieve vermogensbestanddelen van SNS REAAL en SNS Bank onteigend. Juridisch betekende dit dat de houders van de achtergestelde onderhandse leningen (in tegenstelling tot de achtergestelde obligatiehouders) hun vorderingsrechten gewoon behielden, maar die rechten voortaan niet meer jegens SNS REAAL en SNS Bank konden uitoefenen. Door de onteigening van hun passieve vermogensbestanddelen werden SNS REAAL en SNS Bank van hun verplichtingen uit hoofde van de achtergestelde onderhandse leningen bevrijd. De houders van de achtergestelde onderhandse leningen werden hierdoor feitelijk van hun schuldenaar "onteigend".

Kortom, niet de onderhandse leningen zelf (lees: de uit die leningen voortvloeiende vorderingsrechten), maar de met de onderhandse leningen corresponderende passieve vermogensbestanddelen van SNS REAAL en SNS Bank (lees: de uit de leningen voortvloeiende betalingsverplichtingen) zijn onteigend. Anders gezegd: de onteigening heeft niet, zoals bij de achtergestelde obligaties, aan de kant van de crediteur maar aan de kant van de debiteur plaatsgevonden.

Voor een onteigening is het nodig dat het onteigende een nieuwe "eigenaar" krijgt. Bij de onteigening van passieve vermogensbestanddelen wordt die nieuwe eigenaar ook "eigenaar" (lees: schuldenaar) van de daarmee corresponderende betalingsverplichtingen. Omdat de Staat als schuldenaar van de betalingsverplichtingen van SNS REAAL en SNS Bank volledig verhaal zou hebben geboden, zijn de met de achtergestelde onderhandse leningen corresponderende passieve vermogensbestanddelen van SNS REAAL en SNS Bank niet ten name van de Staat, maar ten name van een daarvoor speciaal op 1 februari 2013 opgerichte separate rechtspersoon onteigend: de Stichting Afwikkeling Onderhandse Schulden SNS REAAL (Stichting AOS). Hierdoor is de Stichting AOS schuldenaar geworden van de achtergestelde onderhandse leningen.

Onteigening ten name van de Stichting AOS was derhalve nodig om te voorkomen dat de uit de onderhandse leningen voortvloeiende betalingsverplichtingen op de Staat zouden overgaan. Gelet op de vermogenspositie van de Staat zouden de crediteuren (de leninggevers) er zelfs op vooruit zijn gegaan, omdat de onderhandse leninggevers hun leningen altijd voor 100% terugbetaald zouden hebben gekregen van de Staat. Dit staat haaks op het uitgangspunt  dat achtergestelde crediteuren hetzelfde verlies moeten nemen als dat zij in een faillissement zouden hebben geleden. Om diezelfde reden is de Stichting AOS ook niet gekapitaliseerd (0 euro): al het geld wat de Staat daar ingestoken zou hebben, zou richting de houders van de onderhandse leningen zijn gevloeid. De Stichting AOS kon daardoor de houders van de achtergestelde onderhandse leningen niet betalen. Op 12 november 2013 is door de rechtbank Midden-Nederland het faillissement van de Stichting AOS uitgesproken op verzoek van één van de houders van onderhandse leningen en heeft de rechtbank een curator benoemd. De curator was  d.d. november 2014 bezig met de afwikkeling van het faillissement van Stichting AOS. Na de afwikkeling van het faillissement zal de Stichting wegens insolventie  worden ontbonden. Vanaf dat moment is er geen schuldenaar meer jegens wie de vorderingen nog kunnen worden uitgeoefend. SNS REAAL en SNS Bank zijn door de onteigening sinds 1 februari 2013 geen schuldenaar meer, de Staat is nooit schuldenaar geworden en de Stichting AOS bestaat na ontbinding niet meer. De facto houden de vorderingen uit hoofde van de onderhandse leningen daardoor op te bestaan.

Op 1 februari 2013 bedroeg het met de achtergestelde onderhandse leningen corresponderend passief vermogen circa 70 miljoen euro. 

  1. Art. 6:2 Wet op het financieel toezicht regelt de bevoegdheid tot "onteigening van vermogensbestanddelen van de betrokken onderneming of onteigening van door of met medewerking van die onderneming uitgegeven effecten". Volgens de Memorie van toelichting  gaat het bij vermogensbestanddelen zowel om activa als passiva. Artikel 1:1 Wft geeft een definitie van “effecten”.
  2. Tweede Kamer, vergaderjaar 2012-2013, 33 532, nr. 1, pag. 8, brief minister van Financiën aan Tweede Kamer, 1-2-2013.
     

Zie verder onder Risico's.

Afsplitsing SNS BANK van SNS REAAL

Op 30 september 2015 is SNS Bank afgesplitst van de holding SNS REAAL en onder een nieuwe holding SNS Holding N.V., gehangen. Aan deze verplaatsing van de bank zijn geen kasstromen te pas gekomen. De Staat heeft voor de koopprijs van € 2,7 miljard aandelen in de bank verkregen door de eerder aan SNS REAAL verstrekte overbruggingslening van € 1,1 miljard te verrekenen en het restant van de koopprijs van € 1,6 miljard (€ 2,7 miljard - € 1,1 miljard) schuldig te blijven, waardoor holding SNS REAAL een vordering op de Staat heeft. De Staat zal deze vordering al naar gelang de liquiditeitsbehoefte van SNS REAAL afbetalen. Het eventuele restant van de vordering vervalt bij de finale afwikkeling van SNS REAAL, waarmee na de verplaatsing van de bank kan worden begonnen.

Pensioenverplichtingen SNS REAAL bij verkoop VIVAT

In de koopovereenkomst tussen SNS REAAL en Anbang van 30 juni 2015 was afgesproken hoe om te gaan met pensioenindexatieverplichtingen van (oud-)werknemers. Begin mei 2016 bereikten SNS REAAL, SNS Bank, Anbang en VIVAT overeenstemming over de volledige financiering van VIVAT’s pensioenindexatieverplichtingen door SNS REAAL. Ook is overeenstemming bereikt over de overdracht van de pensioenindexatieverplichtingen van SNS REAAL en SNS Bank aan VIVAT voor een totaalbedrag van € 117,5 miljoen. 

Deelnemingen in aandelenkapitaal Propertize

Per 2 januari 2014 werd de naam van Property Finance gewijzigd in Propertize, dat de vastgoedportefeuille van SNS REAAL moest afbouwen. De belangrijkste randvoorwaarde was dat binnen 10 jaar de volledige portefeuille zou moeten worden afgebouwd tot 0. Er mochten geen leningen of (vastgoed) posities resteren. Propertize moet dan geliquideerd kunnen worden.

De onderstaande tabel geeft een overzicht van kapitaalinjecties door de Staat in Propertize.

Tabel: Financiële omvang van de interventies bij Propertize
  2008-2012 2013 2014 2015
Deelneming in Propertize 0 500 500 500
  • Bron: Ministerie van Financiën.
  • Bedragen x 1 miljoen euro.
  • De stand van zaken wordt weergegeven per 31-12 van vermelde jaren.

Kapitaalinjectie Propertize

Op 31 december 2013 heeft de Staat Propertize een kapitaalinjectie van 500 miljoen euro verstrekt. Dit kapitaal was nodig voor het zelfstandig functioneren van Propertize. Deze kapitaalinjectie was reeds aangekondigd bij de nationalisatie van SNS REAAL. Van dit bedrag is 400 miljoen euro gebruikt om de schuld van Propertize aan SNS Bank te verkleinen.

Garantieverstrekking Propertize

Tabel: Financiële omvang van de interventies bij Propertize
  2008-2012 2013 2014 2015
Garantie Propertize 0 4.166 3.600 2.623
  • Bron: Ministerie van Financiën.
  • Bedragen x 1 miljoen euro.
  • De stand van zaken wordt weergegeven per 31-12 van vermelde jaren.

De Staat verstrekte per 31 december 2013 een garantie van maximaal 4.166 miljoen euro voor de financiering van de vastgoedportefeuille van Propertize. Deze garantieverstrekking was reeds aangekondigd bij de nationalisatie van SNS REAAL. De portefeuille werd in beginsel gefinancierd door SNS Bank. Propertize meldde dat het op 4 april 2014 de lening aan SNS had afgelost door zelfstandig leningen aan te trekken op de financiële markten. Mede op basis van deze garantie haalde Propertize namelijk  zijn benodigde financiering ad 3.890 miljoen euro op4. De garantie van de Staat bleef van kracht. De maximale omvang was in 2014 met 566 miljoen euro verlaagd tot 3.600 miljoen euro. In 2015 werd de maximale omvang van de garantie verder verlaagd tot 2.623 miljoen euro. De garantie is komen te vervallen bij de verkoop van Propertize op 27 september 2016.

Resolutieheffing

Bij de nationalisatie van SNS REAAL is er van de bancaire sector een bijdrage gevraagd in de vorm van een resolutieheffing. Deze heffing is in 2014 door de Belastingdienst geheven bij alle banken waarop het depositogarantiestelsel in 2014 en op 1 februari 2013 van toepassing was. De grondslag voor deze heffing was het totaal aan gegarandeerde deposito’s van deze banken. De peildatum voor het vaststellen van de grondslag was, 1 februari 2013, de datum van de nationalisatie van SNS REAAL. Over deze grondslag is op 3 momenten (31 maart, 31 mei, 31 juli) in 2014 0,075% geheven.  In 2014 bracht de resolutieheffing in totaal bruto 1.005 miljoen euro op, wat na belastingheffing een netto last voor de banken van 700 miljoen euro was. Tegelijkertijd werd de banken twee jaar uitstel geboden bij het storten van ex-ante bijdragen aan het depositogarantiestelsel (DGS) wat nog eens netto 200 miljoen euro verlichting voor de banken betekende. Per saldo is het bankwezen in 2014 derhalve met circa 500 miljoen euro aangeslagen5.

  1. Vragen 33 533 Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Financiën (IX) voor het jaar 2013 (Incidentele suppletoire begroting staatsinterventie).
  2. Vragen 33 533 Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Financiën (IX) voor het jaar 2013 (Incidentele suppletoire begroting staatsinterventie).
  3. Staatsblad (2013) 539.
  4. Jaarverslag 2013 Propertize, persbericht, 27 juni 2014.
  5. DNB analyse “Onderbouwing maximale resolutieheffing i.v.m. nationalisatie SNS REAAL”, als bijlage bij de beantwoording van Kamervragen inzake wijziging van de begrotingsstaat 2013; 2 Kamerstukken 2012/2013 II, 33533 nr. 4.