Interventies
Risico voor de Staat op 31-12-2016
geld garanties
Interventies Risico voor de Staat op 31-12-2016
geld garanties
Overname Fortis / ABN AMRO 67.6815 34.7653 32.5463 31.7053 31.7053 31.7053 31.5053 25.8772 22.5442 0 0 32.6113 9501 9501 9501 9501 00 00 0 0
Nationalisatie SNS REAAL 0 0 0 0 0 3.8001 3.8001 2.7001 2.2001 0 0 0 0 0 0 4.1661 3.6001 2.6231 00 0
Kapitaal- verstrekkings- faciliteit 13.7501 7.5651 7.0651 3.5651 2.8151 2.0651 5651 5651 5651 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Garantiefaciliteit bancaire leningen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2.7401 47.1014 38.9973 32.6103 16.9002 9.8621 00 00 0 0
Verruiming deposito- garantiestelsel 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Voorfinanciering uitkering depositogarantie stelsel IJsland 1.2361 1.4351 1.4351 9921 7011 6241 11 00 00 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Back-upfaciliteit ING 0 15.8572 13.0841 10.2641 7.6551 2.7221 00 00 00 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Totaal risico voor de Staat op 31-12-2016
 
82.667 59.622 54.130 46.526 42.876 40.916 35.871 29.142 25.309 2.740 79.712 39.947 33.560 17.850 14.978 3.600 2.623 0
miljoen €

Overname Fortis / ABN AMRO

Financieel belang

Tot en met 31 december 2016 is de financiële omvang van de overname van Fortis/ABN AMRO € 21.744 miljoen voor de deelname in aandelenkapitaal en € 800 miljoen voor het verstrekken van leningen.
Hieronder lichten wij de verschillende interventies toe. De interventies deelnemingen in Nederlandse delen van Fortis en het versterken van de kapitaalpositie van FBN / ABN AMRO lichten we gezamenlijk toe.

Deelnemingen Nederlandse delen van Fortis/Versterken van de kapitaalpositie van FBN (Fortis Bank Nederland) / ABN AMRO

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de prijs die de Staat vanaf 2008 betaalde voor de overname van Fortis / ABN AMRO en de kapitaalinjecties die daarop volgden.

Tabel: Financiële omvang van de interventies bij Fortis / ABN AMRO
  2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
Deelnemingen Nederlandse delen Fortis 23.340 24.340  27.955 27.955 27.955 27.955 27.955 24.127 21.744
Mandatory Convertible Notes   2.600 0 0 0 0 0 0 0
Capital Relief Instrument ABN AMRO    32.611* 0 0 0 0 0 0 0

*Het Capital Relief Instrument ABN AMRO was geen kapitaalinjectie, maar een garantie.

  • Bron: Ministerie van Financiën.
  • Bedragen x € 1 miljoen.
  • De stand van zaken wordt weergegeven per 31-12 van vermelde jaren.

Deelnemingen Nederlandse delen Fortis

Onder de post Deelnemingen Nederlandse delen Fortis (Fortis Bank Nederland, ABN AMRO, RFS Holdings, ASR en FCI) zijn alle uitgaven en ontvangsten van de Staat opgenomen in het kader van de overname van Fortis / ABN AMRO. Dit is exclusief leningen, dividend, uitbetalingen op garanties of financieringskosten voor de Staat. 
Per 31 december 2016 bedraagt deze post € 21.744 miljoen, die hieronder wordt uitgesplitst en vervolgens nader beschreven:

  • Aandelen Nederlandse delen van Fortis: uitgave van € 16.800 miljoen.
  • Aandelen RFS Holdings: uitgave van € 6.540 miljoen.
  • Herkapitalisatie FBN en ABN AMRO: uitgave van € 4.878 miljoen.
  • Storting couponrente Mandatory Convertible Notes: ontvangst van € 103 miljoen.
  • Verkoop Fortis Corporate Insurance: de Staat verkocht op 3 oktober 2008 de overgenomen verzekeringsmaatschappij Fortis Corporate Insurance voor € 350 miljoen aan Amlin Plc.
  • Repatriatie deel RFS kapitaal: in 2011 heeft de Staat € 16 miljoen ontvangen als terugbetaling van het tijdelijke kapitaal aan RFS Holdings.
  • Leningen: uitgave van € 800 miljoen.
  • Verkoop 30% certificaten aandelen ABN AMRO: ontvangst van € 5.154 miljoen.
  • Verkoop van 36,3% aandelen ASR: ontvangst van € 1.057 miljoen.

In het bedrag per 31 december 2016 zijn niet meegerekend de opbrengsten uit de verkoop van aandelen ASR op 13 januari 2017 (€ 452 miljoen) en 5 april 2017 (€ 515 miljoen). Na verrekening van deze ontvangsten bedraagt de financiële omvang van de deelnemingen € 20.777 miljoen.

Aandelen Nederlandse delen van Fortis

In 2008 heeft de Staat € 16,8 miljard betaald aan Fortis SA. Hiervoor kreeg het de volgende aandelen:

  • Fortis Bank Nederland (FBN, 92,6%);
  • ASR Nederland (voorheen Fortis Verzekeringen Nederland, 100%);
  • Fortis Corporate Insurance (FCI, 100%);
  • Fortis FBN Preferred Investments (70%).

De Staat betaalde bij de overname in 2008 een totaalprijs voor deze onderdelen. Hierdoor kan niet worden aangegeven wat de Staat voor afzonderlijke onderdelen als ASR of FBN heeft betaald.
Van de op 3 oktober 2008 overgenomen onderdelen van Fortis wist de Staat in 2009 de verzekeringsmaatschappij Fortis Corporate Insurance voor € 350 miljoen te verkopen aan Amlin Plc.
Op 28 juni 2012 hebben de Nederlandse Staat, ABN AMRO en Ageas (voorheen Fortis) een aantal juridische geschillen geschikt. Deze waren het gevolg van de overname van de Nederlandse delen van Fortis door de Nederlandse Staat op 3 oktober 2008. Hierdoor moet ABN AMRO € 400 miljoen aan Ageas betalen.
Zie de Toelichting op de gewijzigde aandeelhoudersbelangen rond de overgenomen deelnemingen.

Aandelen RFS Holdings

De Staat heeft € 6.540 miljoen betaald aan FBN voor de overname van 33,8% van de aandelen RFS Holdings. In RFS had het overnameconsortium van Royal Bank of Scotland (RBS), Fortis en Banco Santander de overgenomen bank ABN AMRO ondergebracht. In ruil voor het op de balans van de Nederlandse Staat zetten van RFS Holdings is de tegenwaarde ervan in langlopende leningen aan FBN afgelost.

Herkapitalisatie FBN en ABN AMRO

In 2009 besloot de Staat als aandeelhouder FBN en ABN AMRO te herkapitaliseren. Herkapitalisatie bleek nodig vanwege de kosten van de separatie van ABN AMRO Bank NV (N-share) uit ABN AMRO Holding NV en FBN uit het Fortis-concern, de kosten van de integratie van ABN AMRO en FBN en de kapitaaleisen van De Nederlandsche Bank (DNB).
In het herkapitalisatieplan uit 2009 was sprake van een kapitaalbehoefte bij FBN en ABN AMRO van € 6.880 miljoen. Uiteindelijk heeft de Staat € 6.578 miljoen kapitaalsteun verleend. Hiervan heeft de Staat voor € 4.878 miljoen kapitaal beschikbaar gesteld, bestaande uit:

  • € 1.350 miljoen door het wegstrepen van langlopende leningen aan FBN (zie ‘Langlopende leningen’).
  • € 220 miljoen voor de tijdelijke herkapitalisatie van RFS Holdings. Dit is het gevolg van de afspraken tussen de consortiumpartners om RFS Holdings tot aan de volledige liquidatie van de Z-share voldoende te kapitaliseren. Na afwikkeling van de Z-share ontvangt de Staat een deel van de tijdelijke kapitaalverstrekking terug in de vorm van dividend. De hoogte van het dividend is afhankelijk van het financiële resultaat bij de afwikkeling van de Z-share-onderdelen.
  • € 218 miljoen voor de verrekening tussen de consortiumpartners van RFS Holdings. Dit bedrag ontvingen RBS en Santander van de Staat voor de bedrijfsonderdelen die eerder waren verdeeld onder de partners.
  • € 2.600 miljoen aan drie Mandatory Convertible Notes (MCN, zie verder ‘Converteerbare leningen’).
  • € 490 miljoen aan herkapitalisatie van de ABN AMRO Group als onderdeel van het herkapitalisatieplan voor FBN en ABN AMRO.

De overige kapitaalsteun is verleend in de vorm van het garanderen van de verliezen op een hypothekenportefeuille van ABN AMRO. Dit resulteerde op de balans van ABN AMRO in een kapitaalsteun van € 1,7 miljard (zie verder ‘Capital Relief Instrument: Dekking eventuele verliezen hypotheekportefeuille’).

Tabel: Kapitaalbehoefte van ABN AMRO en Fortis Bank Nederland1
  Bedrag
Kapitaalversterking ABN AMRO vanwege Z-share 2.220
Afrekening tussen consortiumpartners 740
Kosten wederzijdse aansprakelijkheid e.d. 480
Opzetten money market desk 90
Kapitaaleisen DNB aan ABN AMRO 500
Integratiekosten 1.200
Dekking verkoop HBU en IFN Finance (EC remedy 300
Kapitaaleisen DNB aan FBN 1.260
Separatiekosten FBN uit het Fortis-concern 90
Totaal 6.880
  1. Specificatie van de kapitaalbehoefte van ABN AMRO en FBN,  zoals in het herkapitalisatieplan is gepresenteerd aan de Tweede Kamer (bron: Ministerie van Financiën; bedragen € 1 miljoen).
     

Voor de kapitaalbehoefte op de post ‘Afrekening tussen consortiumpartners’ van € 740 miljoen bleek overigens € 302 miljoen minder nodig. Per saldo kan hiervan € 438 miljoen van de kapitaaluitgaven toegerekend worden aan RFS. De minister van Financiën informeerde de Tweede Kamer op 23 augustus 20132 over het herkapitalisatieplan van 2009 en de werkelijk gemaakte kosten door ABN AMRO en FBN. De minister concludeerde dat de herkapitalisatie qua omvang adequaat was gebleken. Er was geen sprake van overschotten. Evenmin hadden zich kapitaaltekorten voorgedaan.

  1. Brief van de Minister van Financiën aan de Tweede Kamer van 23 augustus 2013, kenmerk: FIN/2013/395

Converteerbare leningen

In 2009 heeft de Staat als onderdeel van de herkapitalisatie van FBN en ABN AMRO drie Mandatory Convertible Notes verstrekt aan ABN AMRO, ter waarde van € 2,6 miljard. Deze zijn op 1 april 2010 omgezet in aandelen ABN AMRO Group.

Storting couponrente MCN

Voor de periode dat de hierboven genoemde MCN niet waren omgezet, had de Staat recht op een vaste couponrente van jaarlijks 10%. Deze rente (€ 103 miljoen in 2010) heeft de Staat als kapitaaluitgave op de aandelen van de ABN AMRO Group verwerkt.

Capital Relief Instrument: Dekking eventuele verliezen hypotheekportefeuille

De Staat heeft op 30 juli 2009 met een Capital Relief Instrument (CRI) een deel van het kredietrisico overgenomen van de Nederlandse hypothekenportefeuille van ABN AMRO van circa € 32,8 miljard. De hoeveelheid kapitaal die een bank moet aanhouden, is afhankelijk van het risicogehalte van de activa op de balans van een bank. Door de afgegeven garantie neemt het risico van de activa af en hoeft een bank minder kapitaal aan te houden.
Het CRI zorgde voor een kapitaalvrijval van € 1,7 miljard. Het CRI is onderdeel van het herkapitalisatieplan voor FBN en ABN AMRO (zie ‘Herkapitalisatie FBN en ABN AMRO’).
Het instrument had een looptijd tot april 2016, maar is eerder beëindigd op 31 oktober 2010. Voor de gehele looptijd van het CRI heeft de Staat 5 193 miljoen premie ontvangen. De Staat heeft geen betalingen gedaan vanwege het CRI.

Kort- en langlopende leningen

Tabel: Financiële omvang van de interventies bij Fortis / ABN AMRO
  2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
Langlopende leningen 9.375 7.825 4.575 3.750 3.750 3.750 3.550 1.750 800
Kortlopende leningen 34.966 0 0 0 0 0 0 0 0
  • Bron: Ministerie van Financiën.
  • Bedragen x € 1 miljoen.
  • De stand van zaken wordt weergegeven per 31-12 van vermelde jaren.

In februari en maart 2016 heeft ABN AMRO € 950 miljoen aan leningen aan de Nederlandse Staat afgelost. Daardoor staat per 31 december 2016 nog een bedrag van € 800 miljoen aan leningen uit. 
Over de uitstaande leningen ontvangt de Staat rente. Tot en met 31 december 2016 heeft de Staat een bedrag van € 2.021 miljoen aan rente ontvangen (zie voor de rente-opbrengsten de tabel in het tabblad Ontvangsten en uitgaven).

Kortlopende leningen

Bij de overname van de Nederlandse delen van Fortis heeft de Staat de kortlopende schulden van Fortis Bank Nederland overgenomen. FBN bleek namelijk geen volwaardige treasuryfunctie te hebben. Deze rol vervulde het Agentschap van het Ministerie van Financiën voor FBN. Het betreft:

  • kortlopende leningen aan Fortis Bank SA/NV, voor € 35 miljard;
  • een krediet van de Staat van maximaal € 40 miljard voor de langere termijn (stand-byfaciliteit);
  • een krediet van maximaal € 5 miljard voor dagelijkse fluctuaties (overnight-faciliteit).

Over deze leningen betaalde FBN rente aan de Staat (zie voor de opbrengsten hiervan voor de Staat de tabel in het tabblad Ontvangsten en uitgaven). In 2009 zijn deze leningen afgelost.

Langlopende leningen

Op 3 oktober 2008 heeft de Staat voor € 16.075 miljoen de aflossing overgenomen van de langlopende leningen van Fortis Bank Nederland aan Fortis Bank SA/NV. Het betreft achtergestelde langlopende leningen en overige langlopende leningen. Sinds 3 oktober 2008 betaalt FBN (en diens opvolger ABN AMRO Group) rente en aflossingen aan de Staat. De laatste aflossing voor de langlopende leningen is in januari 2027.
Om het belang in RFS Holdings als eigendom op de balans van de Staat te kunnen boeken, heeft de Staat op 24 december 2008 voor € 6.540 miljoen aan langlopende leningen bij FBN weggestreept. Exact een jaar later gaf de Staat FBN – als onderdeel van het herkapitalisatieplan - een kapitaalinjectie (‘agiostorting’), door voor € 1.350 miljoen aan langlopende leningen weg te strepen en om te zetten in eigen vermogen van FBN.
De overige langlopende leningen lost FBN (nu ABN AMRO Group) vooralsnog wel normaal af.

 Risicobeperking/garanties

Tabel: Financiële omvang van de interventies bij Fortis / ABN AMRO
  2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
Counter Indemnity ABN AMRO     950 950 950 950 0 0 0
  • Bron: Ministerie van Financiën.
  • Bedragen x € 1 miljoen.
  • De stand van zaken wordt weergegeven per 31-12 van vermelde jaren.

De Staat heeft op 1 april 2010 een tegengarantie (‘counter indemnity’) verstrekt aan ABN AMRO Bank N.V. voor een verplichting van € 950 miljoen, met een looptijd tot uiterlijk april 2015. Dit is het gevolg van wederzijdse aansprakelijkheden door de afsplitsing van HBU uit het oude ABN AMRO (nu RBS NV genaamd, zie ook Voorwaarden). Per 27 september 2014 is de Counter Indemnity ABN AMRO beëindigd. Over de 4,5 jaar waarover de tegengarantie is afgegeven, heeft de Staat in totaal een premie van € 116 miljoen ontvangen.
De Staat heeft geen garantiebetalingen hoeven doen.

Dividenduitkeringen

De Staat heeft van ABN AMRO en ASR diverse keren dividend uitgekeerd gekregen. Dit verloopt sinds september 2011 via NL Financial Investments (NLFI). Bij dit administratiekantoor heeft de Staat zijn aandelen ABN AMRO en ondergebracht.

Tabel: Dividenduitkeringen van Fortis / ABN AMRO
  2011 2012 2013 2014 2015 2016 Totaal
ABN AMRO 200 50 400 325 625 608 2208
ASR - 71 88 99 139 170 567
  • Bron: Ministerie van Financiën.
  • Bedragen x € 1 miljoen.
  • De dividenduitkering wordt weergegeven per jaar.